Τὸ πείραμα τοῦ Worgl – Μία ἱστορία σὰν παραμύθι

Μία μεγάλη ἀπόφαση

Τὸ Worgl (Βεργκλ) ἦταν μία μικρὴ πόλη 4.500 κατοίκων στὴν Αὐστρία ὅπου διεξήχθη ἕνα καινοτόμο οἰκονομικὸ πείραμα τὸ 1932. Ἤδη ἡ Εὐρώπη εἶχε χτυπηθεῖ ἀπὸ τὸ κρὰχ τοῦ 1929, καὶ τὸ 1931 ποὺ ἐκλέχτηκε Δήμαρχος ὁ Michael Unterguggenberger (Μίκαελ Οὔντεργκεγκενμπεργκερ) ἤδη εἶχε ἔλθει ἡ ὕφεση μὲ 30% ἀνεργία, καὶ 10% ἄπορους. Ὁ νέος Δήμαρχος προερχόταν ἀπὸ φτωχὴ ἀγροτικὴ οἰκογένεια, ὁ ἴδιος κατόρθωσε νὰ μορφωθεῖ μόνος του καὶ νὰ γίνει μηχανικὸς στοὺς σιδηροδρόμους. Ἂν καὶ ὁ ἴδιος δὲν ἦταν μαρξιστής,  εἶχε συνδικαλιστικὴ δράση καὶ ὑποστήριζε τὰ συμφέροντα τῶν ἐργαζομένων ἐνάντια τῶν πλουσίων ἐπενδυτῶν τοῦ σιδηροδρόμου, πράγμα ποὺ τὸ πλήρωσε μὲ τὴν μὴ προσωπική του ἄνοδο στὴν ἀνώτερη ἱεραρχία τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων. Ἦταν ἕνας ἄνθρωπος ἀνοιχτόμυαλος, πρακτικός, ἐργατικός, δραστήριος ποὺ κέρδισε τὴν καρδιὰ τῶν συμπολιτῶν του, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐμπιστεύτηκαν στὴ θέση τοῦ Δημάρχου, γνωρίζοντας ὅτι δὲν θὰ τοὺς προδώσει.

 Ὁ νέος δήμαρχος εἶχε ἕναν μακρὺ κατάλογο ἔργων ποὺ ἤθελε νὰ ἐκτελέσει. Ἔργα ἀπολύτως ἀπαραίτητα ὅπως ἡ ὕδρευση τῆς πόλης, ἡ ἀσφαλτόστρωση τῶν δρόμων, ὁ ὁδικὸς φωτισμὸς καὶ ἡ φύτευση δέντρων κατὰ μῆκος τῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ τὰ δημοτικὰ ταμεῖα ἦταν σχεδὸν ἄδεια, καὶ οἱ δημότες ἦταν ἤδη σὲ δεινὴ οἰκονομικὴ κατάσταση, ἀντιμετωπίζοντας ἀρκετοὶ ἀπὸ αὐτοὺς πρόβλημα ἐπιβίωσης. Ὁ Δήμαρχος καταλάβαινε ὅτι μία αὔξηση τῆς φορολογίας τους, προκειμένου νὰ χρηματοδοτηθοῦν τὰ δημοτικὰ ἔργα, θὰ ὁδηγοῦσε σὲ περαιτέρω φτώχεια καὶ ὕφεση.

Ο Δήμαρχος ὅμως εἶχε μελετήσει τὸ βιβλίο «Ἡ Φυσικὴ Τάξη» τοῦ οἰκονομολόγου Silvio Gesell (Σύλβιο Γκέσελ). Ὁ ὁποῖος πίστευε ὅτι ἡ ἀργὴ κυκλοφορία τοῦ χρήματος εἶναι ἡ κύρια αἰτία γιὰ τὴν παραπαίουσα οἰκονομία. Τὸ χρῆμα ὡς μέσο συναλλαγῆς ὁλοένα ἐξαφανίζεται ἀπὸ τὰ χέρια τῶν ἐργατῶν – παραγωγῶν καὶ μαζεύεται στὰ χέρια τῶν λίγων ποὺ τὸ συσσωρεύουν, ἐκμεταλλεύονται τοὺς τόκους, καὶ δὲν τὸ ἐπιστρέφουν πίσω στὴν ἀγορά. Κὰτ΄ αὐτὸν δηλαδή, ὅσο περισσότερο χρῆμα εἶχαν, ὅσο περισσότεροι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι τὸ κυκλοφοροῦν συνεχῶς, τότε ἡ Κοινωνία θὰ ἔχει ὑγιῆ ἀνάπτυξη καὶ εὐημερία.

Ὁ Δήμαρχος βάζοντας σὲ ἐφαρμογὴ τὴν παραπάνω θεωρία, ξεκίνησε τὸ πρόγραμμα τῶν Δημοτικῶν του ἔργων, δίνοντας δουλειὰ σὲ πολλοὺς ἐργαζόμενους καὶ ἐργολάβους, ξεκαθαρίζοντας ὅμως ὅτι ἡ πληρωμή τους θὰ γινόταν μὲ σελίνια (τὸ νόμισμα τῆς Αὐστρίας) ὄχι ἐκτυπωμένα ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴ Τράπεζά της, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν Δῆμο τοῦ Worgl. Ὄντως ἐκτυπώθηκαν καὶ τέθηκαν σὲ κυκλοφορία 32.000 σελίνια ὡς «Γραμμάτια Πιστοποίησης Ἐργασίας», κάτι σὰν ἕνα δωρεὰν χρῆμα, διότι δὲν εἶχαν ἀντίκρισμα σὲ χρυσό, ἁπλὰ ἀναγνώριζαν τὴν παροχὴ ἔργου πρὸς τὴν Κοινότητα. Κόπηκαν χαρτονομίσματα ὀνομαστικῆς ἀξίας στὰ 1, 5 καὶ 10 σελίνια.

Τὰ χρήματα τοῦ Worgl

Στὶς 31 Ἰουλίου 1932 δόθηκαν τὰ πρῶτα 1.800 Σελίνια γιὰ νὰ πληρωθοῦν οἱ μισθοὶ τῶν ἐργαζομένων, καὶ ἡ ἀξία τῶν ὑλικῶν ποὺ ἀναλώθηκαν τὸν πρῶτο μήνα στὰ δημοτικὰ ἔργα. Οἱ ἄνθρωποι ποὺ πῆραν αὐτὰ τὰ νέα σελίνια, μποροῦσαν νὰ πληρώσουν τοὺς δημοτικούς τους φόρους, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀγοράσουν ψωμί. Ὁ ἀρτοποιὸς παίρνοντας αὐτὰ τὰ σελίνια μποροῦσε νὰ ἀγοράζει ἀλεύρι ἀπὸ τὸν μυλωνά. Ὁ μυλωνὰς ἀγόραζε σιτάρι ἀπὸ τὸν γεωργό. Ὁ γεωργὸς ἀγόραζε ἐργαλεῖα ἀπὸ τὸν σιδερά. Ὁ σιδερὰς ἀγόραζε παπούτσια ἀπὸ τὸν τσαγκάρη. Ὁ τσαγκάρης πλήρωνε τὸν δάσκαλο ποὺ ἔκανε μάθημα στὰ παιδιά του. Ὁ δάσκαλος ἀγόραζε ψωμὶ στὸν ἀρτοποιό. Καὶ ὁ κύκλος κυκλοφορίας τοῦ χρήματος ἐπαναλαμβανότανε συνεχῶς καὶ καθημερινά, σὲ τέτοιο σημεῖο ὥστε ἤδη τὴν τρίτη μέρα, ὁ κύκλος ἐργασιῶν ὁλόκληρής της πόλης νὰ εἶναι παραπάνω ἀπὸ 10πλάσιος ἀπὸ τὰ 1.800 σελίνια  ποὺ δόθηκαν στὴ κυκλοφορία σὲ σημεῖο τὸ νὰ ὑποπτεύονται κάποιοι ὅτι κάποια σελίνια εἶχαν πλαστογραφηθεῖ. Ὁ Δήμαρχος ὅμως εἶχε ἐφαρμόσει μία πρόσθετη μέθοδο γιὰ νὰ κάνει τὸ χρῆμα νὰ ἀλλάζει συνεχῶς χέρια μὲ μεγάλη ταχύτητα:

Τὰ  χρήματα τοῦ Worgl ἔχαναν τὸ 1% τῆς ὀνομαστικῆς τους ἀξίας κάθε μήνα. Γιὰ νὰ ἀποφευχθεῖ αὐτὴ ἡ ὑποτίμηση ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ γραμματίου τὸ δαπανοῦσε ὅσο τὸ δυνατὸν γρηγορότερα. Εἰδάλλως, τὴν πρώτη μέρα τοῦ ἑπόμενου μήνα, ἔπρεπε νὰ ἀγοράσει ἕνα κουπόνι σὰν γραμματόσημο, μὲ ἀξία τὸ 1% τῆς ὀνομαστικῆς ἀξίας καὶ νὰ τὸ κολλήσει στὸ χαρτονόμισμα. Ὑπῆρχε δηλαδὴ μία λειτουργία  ἀντίθετη ἀπὸ τὸν τοκισμό, ποὺ ἐπέτρεπε στὸ χρῆμα νὰ κυκλοφορεῖ συνεχῶς.

Ο Δήμαρχος φυσικὰ δὲν μποροῦσε νὰ προσλάβει ὅλους τους ἀνέργους της πόλης γιὰ τὰ δημοτικὰ ἔργα. Μὲ τὴν αὔξηση τοῦ κύκλου ἐργασιῶν τῆς πόλης ὅμως, ὁ ἀρτοποιὸς γιὰ παράδειγμα δὲν προλάβαινε μόνος του νὰ βγάζει τὰ ψωμιὰ ποὺ τοῦ ζητοῦσαν, ὑποχρεώθηκε λοιπὸν νὰ προσλάβει ἕναν βοηθό, τὸν ὁποῖον πλήρωνε μὲ τὰ σελίνια τοῦ Δήμου. Τὸ ἴδιο κάνανε καὶ οἱ ὑπόλοιποι ἐπαγγελματίες. Οἱ βοηθοὶ ποὺ προσλήφθηκαν ὅμως διευρύνανε τὴν ἀγοραστικὴ δύναμη τῆς πόλης καὶ ἔτσι οἱ ἐπαγγελματίες εἶχαν νὰ ἀντιμετωπίσουν μία περαιτέρω αὔξηση τῆς ζήτησης, σὲ σημεῖο ποὺ κανένας κάτοικος τῆς πόλης νὰ εἶναι ἄνεργος, ἀλλὰ ἀντίθετα νὰ ὑπάρχουν παντοῦ ἀγγελίες ζήτησης προσωπικοῦ. Ἔτσι τὸ σύστημα ἀρχίζει νὰ ἀποκτάει μία δυναμικὴ μορφή, καὶ οἱ ἄνεργοι ἀπὸ τὰ γύρω χωριὰ ἔρχονται γιὰ νὰ δουλέψουν στὸ Worgl, ἐπίσης οἱ παραγωγοὶ ἀπὸ τὰ γύρω χωριὰ ποὺ εἶχαν τὰ προϊόντα τους ἀπούλητα (διότι μέχρι τώρα κανεὶς δὲν εἶχε χρήματα γιὰ νὰ τὰ ἀγοράσει) ἐπιτέλους βρῆκαν ἀγοραστὲς στὸ Worgl, ἀλλὰ μὲ τοὺς νέους ἐπισκέπτες διευρύνεται ἀκόμα περαιτέρω ἡ ἀγοραστικὴ δύναμη, ἐνῶ ταυτόχρονα αὐξάνεται καὶ ἡ παραγωγικὴ δραστηριότητα. Οἱ ξένοι ἐργάτες παίρνοντας τὰ σελίνια τοῦ Worgl, δυνάμωναν καὶ τὶς δικές τους τοπικὲς οἰκονομίες, ἐπεκτείνοντας τὴν ἀνάπτυξη στὰ γύρω χωριά, ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Worgl ἔβγαινε ἀλώβητο, ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἔξοδο τοῦ χρήματος. Ὁ Δήμαρχος εἶχε ἕνα στρατηγικὸ πλεονέκτημα: Ἦταν αὐτὸς ποὺ ἐκτύπωνε τὸ χρῆμα. Δὲν ἦταν ἕνας ἰδιώτης τραπεζίτης μὲ σκοτεινὰ συμφέροντα κυριαρχίας ἀπὸ πίσω του, ἀλλὰ ἕνας ἄνθρωπος στὴν ὑπηρεσία τῶν πολιτῶν.

Ἡ πίσω ὄψη κάθε γραμματίου περιεῖχε αὐτολεξεὶ τὴν ἀκόλουθη συγκινητικὴ δήλωση, κάποια λόγια ποὺ φαίνονται σὰν νὰ γράφτηκαν σήμερα, καὶ ὅμως γράφτηκαν τὸ 1932:

«Πρὸς ὅλους τους ἐνδιαφερόμενους: Ὁ ἀργὸς ρυθμὸς ποὺ κυκλοφορεῖ τὸ χρῆμα ἔχει προκαλέσει μία πρωτοφανῆ ὕφεση τοῦ ἐμπορίου καὶ βύθισε ἑκατομμύρια ἀνθρώπους σὲ ἀπόλυτη ἐξαθλίωση.  Ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ἡ καταστροφὴ τοῦ κόσμου ἄρχισε! -Εἶναι καιρός, μὲ ἀποφασιστικὴ καὶ ἔξυπνη δράση, νὰ προσπαθήσουμε νὰ συγκρατήσουμε τὴν πτωτικὴ βουτιὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ ἔτσι νὰ σωθεῖ ἡ ἀνθρωπότητα ἀπὸ ἀδελφοκτόνους πολέμους, χάος καὶ διάλυση. Οἱ ἄνθρωποι ζοῦν μέσα ἀπὸ τὴν ἀνταλλαγὴ ὑπηρεσιῶν τους. Ἡ ὑποτονικὴ κυκλοφορία ἔχει σταματήσει σὲ μεγάλο βαθμὸ αὐτὴ τὴν ἀνταλλαγὴ καὶ ἔτσι ρίχνονται ἑκατομμύρια ἄνθρωποι ποὺ θέλουν νὰ ἐργαστοῦν ἐκτὸς ἐργασίας – Πρέπει, συνεπῶς, νὰ ἀναβιώσουμε αὐτὴ τὴν ἀνταλλαγὴ ὑπηρεσιῶν καὶ ἔτσι οἱ ἄνεργοι νὰ ἐπιστρέψουν στὴν παραγωγικὴ τάξη. Αὐτὸς εἶναι ὁ στόχος τοῦ πιστοποιητικοῦ ἐργασίας ποὺ ἐκδίδεται ἀπὸ τὴν ἀγορὰ τῆς πόλης τοῦ Worgl: Νὰ μειώσει τὰ βάσανα καὶ τὸ φόβο, νὰ προσφέρει δουλειὰ καὶ ψωμί».

Ἡ ἐπιτυχία τοῦ Worgl

Σὲ περίοδο 13 μηνῶν, ὁ Δήμαρχος ἐκτέλεσε ὅλα τὰ ἔργα ποὺ εἶχε σχεδιάσει: Ὕδρευση, δρόμοι, φωτισμός. Ἐπίσης κατασκευάστηκαν νέα δημόσια κτίρια, ἕνας ταμιευτήρας νεροῦ, μία πίστα γιὰ σκί, καὶ μία γέφυρα. Ἐπίσης ἔγιναν ἀναδασώσεις, γιατί ἀντιλαμβάνονταν οἱ ἄνθρωποί του τότε, ποὺ ζοῦσαν πιὸ κοντὰ στὴ Φύση, τὸ μελλοντικὸ κέρδος ἀπὸ τὴν ὕπαρξη τῶν Δασῶν.

Σὲ ἔξι γειτονικὰ χωριὰ ἐπεκτάθηκε τὸ σύστημα μὲ ἐπιτυχία. Ὁ Γάλλος πρωθυπουργός, Eduard Dalladier, ἔκανε μία εἰδικὴ ἐπίσκεψη γιὰ νὰ δεῖ τὸ «θαῦμα τοῦ Worgl». Τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1933, τὸ νέο οἰκονομικὸ σύστημα ἐπεκτείνεται στὴ γειτονικὴ πόλη τῆς Kirchbuhl, καὶ τὸν Ἰούνιο τοῦ 1933, ὁ Δήμαρχος τοῦ Worgl συναντήθηκε μὲ ἐκπροσώπους ἀπὸ 170 διαφορετικὲς πόλεις τῆς Αὐστρίας  ποὺ ἐνδιαφέρονταν γιὰ τὴν γενικευμένη ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος καὶ στὶς πόλεις τους.

Ἡ παρακάτω ἔκθεση συντάχθηκε ἀπὸ τὸν Claude Bourdet, ἕναν αὐτόπτη μάρτυρα Καθηγητὴ τοῦ Πολυτεχνείου τῆς Ζυρίχης:

«Ἐπισκέφθηκα τὸ Worgl τὸν Αὔγουστο τοῦ 1933, ἀκριβῶς ἕνα χρόνο μετὰ τὴν ἔναρξη τοῦ πειράματος. Πρέπει νὰ ἀναγνωρίσουμε ὅτι τὰ ἀποτελέσματα  φτάνουν τὸ θαῦμα. Οἱ δρόμοι, περιβόητοι γιὰ τὴν ἄθλια κατάστασή τους, συναγωνίζονται τώρα τὴν ἰταλικὴ Autostrade (Ἰταλικὴ Ἐθνικὴ Ὁδό). Τὸ Συγκρότημα τῶν Δημαρχιακῶν γραφείων ἔχει ἀνακαινιστεῖ ὄμορφα ὡς ἕνα  γοητευτικὸ σαλὲ μὲ ἀνθισμένες γλαδιόλες. Μία νέα τσιμεντένια γέφυρα φέρει περήφανα τὴν  πλάκα: «Χτισμένο μὲ δωρεὰν χρήματα τὸ ἔτος 1933″. Παντοῦ βλέπει κανεὶς νέους φανοστάτες στοὺς δρόμους, καθὼς καὶ ἕνα δρόμο μὲ τὸ ὄνομά του Silvio Gesell. Οἱ ἐργαζόμενοι στὰ πολλὰ ἐργοτάξια εἶναι ὅλοι ἔνθερμοι ὑποστηρικτὲς τοῦ συστήματος τοῦ δωρεὰν χρήματος.  Στὰ καταστήματα τὰ γραμμάτια εἶναι ἀποδεκτὰ παντοῦ, παράλληλα μὲ τὰ ἐπίσημα χρήματα. Οἱ τιμὲς δὲν ἔχουν αὐξηθεῖ. Κάποιοι ὑποστήριξαν ὅτι τὸ σύστημα ποὺ πειραματίστηκε στὸ Worgl ἐμποδίζει τὴν φορολογικὴ ἰσότητα, γιατί ἐνεργεῖ σὰν μία μορφὴ ἐκμετάλλευσης τοῦ φορολογουμένου. Φαίνεται νὰ ὑπάρχει ἕνα μικρὸ λάθος σὲ αὐτὸ τὸν τρόπο σκέψης. Ποτὲ στὸ παρελθὸν δὲν εἶδε κανεὶς τοὺς φορολογούμενους νὰ μὴ διαμαρτύρονται ἔντονα κατὰ τὴν ἀφαίρεση τῶν χρημάτων τους. Στὸ Worgl κανεὶς δὲν διαμαρτύρονταν. Ἀντίθετα, οἱ φόροι (σὲ μορφὴ γραμματίων) καταβάλλονται ἐκ τῶν προτέρων στὸν Δῆμο. Οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἐνθουσιασμένοι μὲ τὸ πείραμα καὶ διαμαρτύρονται στὴν Ἐθνική τους Τράπεζα ἡ ὁποία ἀντιτίθεται στὴν ἔκδοση τῶν νέων αὐτῶν χαρτονομισμάτων (τῶν τοπικῶν γραμματίων). Εἶναι ἀδύνατο νὰ ἀποδώσει κανεὶς  τὴ γενικὴ βελτίωση τοῦ Worgl μόνο στὴ «νέα μορφὴ τῶν φόρων». Δὲν μπορεῖ κανεὶς παρὰ νὰ συμφωνήσει μὲ τὸ Δήμαρχο ὅτι τὸ νέο νόμισμα ἐκτελεῖ τὴ λειτουργία τοῦ πολὺ καλύτερα ἀπὸ τὸ παλιό. Ἀφήνω στοὺς εἰδικοὺς γιὰ νὰ διαπιστωθεῖ ἂν ὑπάρχει πληθωρισμός, παρὰ τὴν κατὰ 100% κάλυψη τῶν βασικῶν καταναλωτικῶν ἀγαθῶν. Παρεμπιπτόντως, αὐξήσεις τῶν τιμῶν, τὸ πρῶτο σημάδι τοῦ πληθωρισμοῦ, δὲν ἐμφανίζονται. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν οἰκονομία, μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι τὸ νέο νόμισμα εὐνοεῖ τὴν ἐξοικονόμηση κατὰ κυριολεξία καὶ ὄχι τὴν ἀποθησαύριση τοῦ χρήματος. Δεδομένου ὅτι τὰ χρήματα χάνουν τὴν ἀξία τοὺς κρατώντας τὰ σπίτι, μπορεῖ κανεὶς νὰ ἀποφύγει τὴν ὑποτίμηση αὐτὴ ἐπενδύοντας τὰ σὲ μία τράπεζα καταθέσεων. Τὸ Worgl ἔχει γίνει ἕνα εἶδος προσκυνήματος γιὰ τοὺς μακρὸ-οἰκονομολόγους ἀπὸ διάφορες χῶρες. Ὁ καθένας μπορεῖ νὰ τοὺς  ἀναγνωρίσει ἀμέσως, ἀπὸ τὶς ἐκφράσεις τους, κατὰ τὴ συζήτησή τους στοὺς ὄμορφους δρόμους τοῦ Worgl, ἢ ἐνῶ κάθονται στὰ τραπέζια τῶν ἑστιατορίων. Ὁ πληθυσμὸς τοῦ Worgl μὲ χαρά, περήφανος γιὰ τὴ φήμη τους, τοὺς καλωσορίζει θερμά.»

Τὸ τέλος

Ἡ Κεντρικὴ Τράπεζα τῆς Αὐστρίας πανικοβλήθηκε, στὸ ἐνδεχόμενο τὸ πείραμα τοῦ Worgl νὰ ἐπεκταθεῖ σὲ ὅλη τὴν Αὐστρία καὶ ἀποφάσισε νὰ διεκδικήσει τὰ μονοπωλιακὰ δικαιώματά της, ἀπαγορεύοντας δωρεὰν νομίσματα. Ἡ ὑπόθεση ἔφτασε ἐνώπιόν του Αὐστριακοῦ Ἀνώτατου Δικαστηρίου, τὸ ὁποῖο ἐπικύρωσε τὸ μονοπωλιακὸ δικαίωμα τῆς Κεντρικῆς Τράπεζας γιὰ τὴν ἔκδοση νομίσματος. Καὶ ἔγινε ποινικὸ ἀδίκημα ἡ ἔκδοση «νομίσματος ἔκτακτης ἀνάγκης». Τὸ Worgl γρήγορα ἐπανῆλθε στὴν ἀνεργία τοῦ 30%. Κοινωνικὴ ἀναταραχὴ ἐξαπλώθηκε γρήγορα σὲ ὅλη τὴν Αὐστρία, διότι οἱ ἁπλοὶ ἄνθρωποι δὲν καταλαβαίνανε γιατί ἡ Κυβέρνησή τους καὶ ἡ Δικαιοσύνη, ποὺ ὑποτίθεται ὅτι ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, δὲν τοὺς ἀφήνει νὰ ἐξασκοῦν τὴ δοκιμασμένη λύση ποὺ βρήκανε στὴν ἀντιμετώπιση τῆς ὕφεσης, ἀλλὰ τοὺς ἐπιβάλει τὰ δικά της μέτρα ποὺ ἀποδεδειγμένα ὅπως καὶ πρὶν τοὺς ξαναβύθισε στὴ φτώχεια καὶ τὴν ἀνέχεια. Τὸ 1938 ὁ Χίτλερ προχώρησε στὴν προσάρτηση τῆς Αὐστρίας (χωρὶς νὰ βρεῖ τὴν παραμικρὴ πολεμικὴ ἀντίσταση) μὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς λόγους γιὰ αὐτό, τὸ ὅτι πολλοὶ ἄνθρωποι τὸν εἶδαν ὡς τὸν οἰκονομικὸ καὶ πολιτικὸ σωτήρα τους. Ἀκολούθησε ὁ Πόλεμος, καὶ τὸ πείραμα τοῦ Worgl ἔμεινε στὴν Ἱστορία.   

(Βιβλιογραφία: http://www.mindcontagion.org/worgl)

Ένα Σχόλιο to “Τὸ πείραμα τοῦ Worgl – Μία ἱστορία σὰν παραμύθι”

  1. Παντελής Says:

    Αυτός όμως είχε μεγάλο…..Οὔντεργκεγκενμπεργκερ…
    καλό μήνα…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: