Archive for 11 Οκτωβρίου 2011

Κώστας Μπαλάφας -(1920-2011)-

Οκτώβριος 11, 2011

http://www.ert-archives.gr/V3/public/page-assetview.aspx?tid=8224&tsz=0

 

Κώστας Μπαλάφας

 

«Ὁ Κώστας Μπαλάφας γιὰ τὸ Ὅρος» *

[…] Στὸ Ὅρος, ὅταν πῆγα τὴν πρώτη φορά, εἶχα ἀρκετὸ σιδερικὸ μαζί. Εἶχα τὴ Rolleiflex σὰν κύριο μηχάνημα καὶ μία Nikomat γιὰ τὰ ἐσωτερικά, γιὰ νὰ ἔχει ἕνα φωτεινὸ φακὸ καὶ χαμηλὲς ταχύτητες. Ποτὲ δὲν χρησιμοποίησα φλάς, γιατί καταστρέφει τὸν περιγυρο• Παίρνει τόσα φλύαρα στοιχεῖα ποὺ μὲ τὸ φῶς μπορῶ νὰ τὰ ἀπομονώσω. Κυρίως εἶναι ὁ ἀμείλικτος ρεαλισμὸς τοῦ φωτογραφικοῦ φακοῦ ποὺ θέλει μαεστρία στὴ χρησιμοποίησή του, ὥστε νὰ ἀπομονώσεις ἀπὸ τὴν πεζότητα τῶν ἄλλων πραγμάτων ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα ποὺ ἔχουν αἰσθητικὴ ἀξία, γιὰ νὰ τοὺς δώσεις ἀκριβῶς αὐτὴ τὴν αἴγλη ποὺ ἔχει ἡ τέχνη, τὴ μαγεία τῆς ἀλήθειας καὶ τῆς πραγματικότητας. Ἡ τέχνη στὴν προσέγγισή της ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο ἔχει μία ὀμορφιὰ κι ἔχει καὶ τὸ χάρισμα, ἐφόσον εἶναι πλαστικὰ καλή, νὰ ζεῖ καὶ μετὰ τὸν καλλιτέχνη. Αὐτὸ τὸ βλέπουμε καὶ στὰ ὁμηρικὰ ἔπη ποὺ δὲν παλίωσαν ἀκόμη καὶ εἶναι ἡ χρυσομάνα τῆς λογοτεχνίας.

Ὁ Ἀχιλλέας δὲν θὰ ἦταν παρὰ ἕνας ἀπὸ τοὺς χιλιάδες πολεμιστὲς ποὺ ἔχει κάθε χώρα. Ἀλλὰ ἐπειδὴ ὁ Ὅμηρος τὸν εἶχε μεγάλο καὶ σὰν τέτοιο τὸν παρουσίασε στὸ ποιητικό του ἔργο, ἔγινε ὁ πανανθρώπινος ἥρωας τῶν λαῶν. Ἔτσι καὶ ὁ φωτογράφος, ἔχει ἔγνοια πὼς θὰ μπορέσει νὰ ἀπομονώσει, ἀπὸ τὴ σωρεία τῆς πεζότητας, ἐκεῖνα τὰ πράγματα ποὺ ἔχουν μία αἰσθητικὴ ἀξία. Αὐτὸ προσπάθησα κι ἐγώ, ὅσο μποροῦσα βέβαια, νὰ προσεγγίσω τὸ φυσικὸ στοιχεῖο.

 

[…] Κάθε φορᾶ ποὺ ἔφευγα ἀπὸ τὸ Ὅρος, ἔφευγα ἀπὸ ἕναν τόπο ποὺ θαρρεῖς καὶ ἦταν ἀπὸ τὴ φύση τοῦ ἁγιασμένος. Ἡ λαϊκὴ ἀρχιτεκτονική, οἱ λαϊκοὶ μαστόροι ἔκαναν τὸ θαῦμα τους, ἔκαναν ἐκεῖνα τὰ κομψοτεχνήματα μὲ ἕναν ἀπόλυτο σεβασμὸ πρὸς τὸ περιβάλλον καὶ τὸ φυσικὸ χῶρο. Οἱ ἄνθρωποι ποὺ ὑπηρετῆσαν αὐτὸν τὸ χῶρο μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴν ἐργασία τοὺς κατόρθωσαν νὰ κάνουν ἕνα χῶρο συνάντησης, θὰ ‘λέγε κανείς, τοῦ προσωρινοῦ καὶ τοῦ ἀνθρώπινου μὲ τὸ αἰώνιο καὶ τὸ ἅγιο. Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ περιγραφὴ ποῦ κάνει ὁ Σπύρος Μελὰς γιὰ τὴν ὀμορφιὰ τοῦ Ἁγίου Ὅρους, ὅταν πρωτοπῆγε σὲ αὐτό: «Σὰν τί ἄραγε περισσότερο νὰ ‘χεῖ ὁ Θεὸς στὸν Παράδεισό του ἀπὸ τὸ Ἅγιον Ὅρος;».

 

Τὰ ταξίδια μου αὐτὰ μὲ βοήθησαν στὸ πὼς εἶδα τὴν ἀνθρώπινη ἀπληστία. Εἶδα οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ νὰ εἶναι εὐχαριστημένοι μὲ τὸ τίποτα• αὐτὴ ἡ ἀκτημοσύνη, τὸ νὰ μὴν ἔχει τίποτα ὁλότελα δικό του κανένας, αὐτὴ ἡ ἀλληλεγγύη ποὺ ἔχουν μεταξύ τους, τὰ διακονήματα ποὺ μὲ τὴν καρδιὰ τοὺς κάνουν, τὸν κόσμο αὐτὸν ποὺ φιλοξενοῦν μὲ τόση χαρὰ καὶ μὲ τόση εὐχαρίστηση, καὶ ὅλα αὐτὰ μὲ μία ποιότητα ἀνθρωπιᾶς. Ἐκεῖ πέρα, λοιπόν, σὲ μίαν ἄλλη κοινωνία ἀνθρώπων, σ’ ἕνα κομμάτι τοῦ Βυζαντίου ποὺ λὲς καὶ ξέκοψε ἀπὸ τὸν κύριο κορμὸ καὶ πῆγε καὶ συνδέθηκε σὲ κεῖνο τὸ πόδι τῆς Χαλκιδικῆς εἶδα ἀνθρώπους ἐντελῶς ξεχωριστούς, μὲ δικό τους ἡμερολόγιο, δικό τους ὡράριο, δικό τους γλωσσάρι, δική τους ἀνθρώπινη συμπεριφορά. Ὅλα αὐτὰ μὲ ἀποξένωσαν γενικὰ ἀπὸ τὴν ἄλλη ζωὴ καὶ εἶδα αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους διαφορετικὰ•

ἔτσι, λίγο φοβισμένους ἀνθρώπους, σκιαχτερὲς φιγοῦρες, ποὺ πιστεύουν βέβαια στὸ Θεὸ ἀλλὰ καὶ τὸν φοβούνται• τοὺς ἔβλεπα νὰ βγαίνουν ἀπὸ κεῖνες τὶς στοές, μὲ σκυμμένο τὸ κεφάλι, χωρὶς συζήτηση, γέλιο, χαρά, μὲ μόνη μουσικὴ τὴ δική τους, τὴν ψαλμωδία. Γιὰ ἕνα λαὸ εἶναι σημαντικὸ τὸ θέμα τῆς μουσικής• ἕνας λαὸς καὶ χωρὶς ὄπλα πολέμησε, ποτὲ ὅμως χωρὶς τραγούδια. Καὶ τὸ τραγούδι τῶν καλογήρων ἦταν ἡ ψαλμωδία, ἡ βυζαντινὴ•

αὐτὴ ἀντηχεῖ στὸν τόπο αὐτό, στὶς μονὲς ποὺ φτιάχτηκαν μὲ τέτοια ἰσορροπία καὶ τέτοιο σεβασμὸ πρὸς τὸ περιβάλλον καὶ μὲ τόση ὡραιότητα καὶ τόση σοφία στὴ λειτουργικότητα: ποὺ θὰ εἶναι ἡ ἐκκλησία, ποὺ θὰ εἶναι ἡ τράπεζα, ποὺ θὰ εἶναι οἱ κοιτῶνες τους, ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα μὲ μία σοφία στὴ δομὴ τῶν κτιρίων κι ἐκεῖ νομίζω πὼς ἡ ρωμαίικη μαστοράντζα ἔκανε θαύματα. Αὐτὰ τὰ κτίρια καὶ αὐτὸς ὁ κόσμος μὲ μάγεψαν. Φωτογράφισα λοιπὸν καὶ τὰ κτίρια καὶ τοὺς ἀνθρώπους καὶ χωρὶς νὰ εἶναι ἄσχετα τὸ ἕνα μὲ τὸ ἄλλο.

Δὲν θὰ ταιρίαζε χωρὶς τὸ ράσο νὰ κυκλοφορήσουν ἄνθρωποι ἐκεῖ μέσα. Ἐμεῖς ἤμασταν ξένοι, παρείσακτοι• οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἦταν δεμένοι μὲ τὸ περιβάλλον ἦταν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι. Ἦταν στὸ φυσικό τους περίγυρο. Ὅσο γιὰ μένα, ἐνίωθα ἕνα δέος, ἕνα σεβασμὸ πρὸς τὸ χῶρο καὶ τὸ περιβάλλον. Νὰ σκέπτεσαι ποὺ θὰ πατήσεις, ὅτι εἶναι ἕνας χῶρος ἱερός.

Σημείωση

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ λεύκωμα Κώστας Μπαλάφας. Φωτογραφικὸ ὁδοιπορικὸ στὸ Ἅγιον Ὅρος 1969-2001, ἔκδ. Ἁγιορείτικη Φωτοθήκη – Φωτογραφικὸ Ἀρχεῖο Μουσείου Μπενάκη, Ἅγιον Ὅρος – Ἀθήνα 2006.

Στο παρεκλήσιο των Ταξιαρχών (Ι.Μ.Ιβήρων)

Οκτώβριος 11, 2011

Τέμπλο καθολικου Ι.Μ.Ιβήρων

Οκτώβριος 11, 2011